กลับไปบทความทั้งหมด

The Warmth Journal

คุยเรื่องบำบัดยาเสพติด เมื่อคนที่รักยังไม่พร้อม

ผู้ใหญ่สองคนเดินคุยกันบนทางเท้าใต้ร่มไม้ในเมือง มองจากด้านหลัง

ถ้าคนในครอบครัวติดเหล้าหรือใช้สารเสพติด แต่ยังไม่ยอมเข้าบำบัด การคุยแบบไม่กดดันและไม่เผชิญหน้าได้ผลดีกว่า งานวิจัยพบว่าวิธีนี้พาผู้ใช้สารเสพติดเข้ารักษาได้มากกว่าการรวมญาติมาบังคับให้ไปรักษา

ทำไมผู้ใช้สารเสพติดหลายคนไม่ยอมรักษา?

การไม่ยอมรักษาพบได้บ่อยมาก ผู้ใช้สารเสพติดจำนวนมากปฏิเสธการรักษา และคนที่ยอมรักษาในที่สุดก็อาจใช้เวลา 6 ถึง 10 ปีนับจากวันที่เริ่มใช้ (ที่มา: Meyers, Roozen และ Smith, 2011)

เหตุผลหนึ่งคือหลายคนคิดว่าการรักษาหมายถึงการเข้าไปพักในสถานบำบัดอย่างเดียว ความจริงมีให้เลือก 4 แบบ (ที่มา: NIAAA หน่วยงานด้านแอลกอฮอล์ของสหรัฐฯ)

  • ผู้ป่วยนอก ไปพบแพทย์ตามนัด รับคำปรึกษาหรือยา แล้วกลับบ้าน
  • ผู้ป่วยนอกแบบเข้มข้น ไม่ต้องค้างคืน แต่ได้รับการดูแลหลายด้านมากขึ้น เหมาะกับคนที่มีปัญหาซับซ้อน
  • แบบอยู่ประจำ พักในสถานบำบัดที่มีคนดูแลตลอด 24 ชั่วโมง
  • ผู้ป่วยในแบบเข้มข้น มีแพทย์ดูแลตลอด 24 ชั่วโมง และดูแลอาการถอนได้

เพราะฉะนั้นครอบครัวไม่ต้องเริ่มด้วยคำถามว่า “จะยอมไปบำบัดไหม” ก้าวแรกอาจเป็นแค่การไปพบแพทย์เพื่อประเมินอาการ

วิธีไหนช่วยให้ผู้ใช้สารเสพติดยอมรักษาได้มากที่สุด?

วิธีที่มีหลักฐานชัดที่สุดชื่อ CRAFT (Community Reinforcement and Family Training) นักบำบัดจะสอนครอบครัวให้เปลี่ยนวิธีรับมือ โดยไม่ได้บำบัดผู้ใช้สารเสพติดโดยตรง เป้าหมายคือให้คนที่ยังปฏิเสธการรักษา ค่อย ๆ เปิดใจยอมไปรักษา

งานวิจัยที่รวบรวมการทดลอง 4 ชิ้น มีสมาชิกครอบครัวเข้าร่วม 264 คน พบว่า (ที่มา: Roozen และคณะ, 2010)

  • CRAFT พาผู้ใช้สารเสพติดเข้ารักษาได้มากกว่าการเข้ากลุ่มครอบครัว Al-Anon/Nar-Anon ประมาณ 3 เท่า
  • CRAFT ได้ผลประมาณ 2 เท่าของการรวมญาติมาคุยพร้อมกันเพื่อให้ยอมไปรักษา (วิธีหลังเรียกว่า Johnson Institute intervention)
  • ผู้ใช้สารเสพติดที่เคยปฏิเสธ ประมาณ 2 ใน 3 ยอมเข้ารักษา หลังครอบครัวเข้าโปรแกรม 4 ถึง 6 ครั้ง
  • สมาชิกครอบครัวเองก็สุขภาพกายและใจดีขึ้นชัดเจน ไม่ว่าจะใช้วิธีไหน

ตัวเลขเหล่านี้เป็นค่าเฉลี่ยจากงานวิจัยต่างประเทศ ไม่ได้รับประกันว่าจะได้ผลกับทุกครอบครัว และ CRAFT ต้องเรียนกับนักบำบัดที่ผ่านการฝึก อ่านบทความแล้วทำเองทั้งหมดไม่ได้

ครอบครัวเริ่มใช้หลักการสื่อสารแบบไหนได้เลย?

CRAFT ไม่ได้ให้กดดันเขาไปรักษา แต่ให้ครอบครัวค่อย ๆ เปลี่ยนวิธีตอบสนอง หลักสำคัญมี 5 ข้อ (ที่มา: Meyers และคณะ)

  1. ให้รางวัลตอนที่เขาไม่ได้ใช้ เช่น ทำกิจกรรมที่เขาชอบด้วยกันตอนที่เขาไม่ได้ใช้สารเสพติด และขอตัวออกมาอย่างสุภาพเมื่อเขาเริ่มใช้
  2. ทำให้สม่ำเสมอ ทำทุกครั้ง ไม่ใช่ทำบ้างไม่ทำบ้าง
  3. พูดเชิงบวก บอกสิ่งที่อยากให้เกิดขึ้น ไม่ตำหนิ ไม่ประชด
  4. ไม่เอื้อให้ใช้ต่อ การเอื้อให้ใช้ต่อคือการที่ครอบครัวช่วยโดยไม่ตั้งใจ แต่ทำให้เขาใช้สารเสพติดต่อได้ง่ายขึ้น
  5. ประเมินความเสี่ยงเรื่องความรุนแรงก่อน นักบำบัดจะคุยเรื่องนี้กับครอบครัวก่อนวางแผนทุกครั้ง

หน่วยงานสาธารณสุขของสหรัฐฯ แนะนำเพิ่มอีก 2 ข้อ ข้อแรกคือถามคำถามปลายเปิด หมายถึงคำถามที่ต้องตอบด้วยการเล่า ไม่ใช่ตอบแค่ “ใช่” หรือ “ไม่ใช่” (ที่มา: SAMHSA) ข้อที่สองคือฟังโดยไม่ตัดสิน (ที่มา: CDC) สองข้อนี้ทำให้ครอบครัวรู้ว่าเขากังวลเรื่องอะไรจริง ๆ เช่น กลัวเสียงาน กลัวค่าใช้จ่าย หรือกลัวคนอื่นรู้

ควรคุยตอนที่เขาไม่ได้เมาหรือใช้สารเสพติด และคุยในที่ส่วนตัว เพราะแอลกอฮอล์ทำให้การตัดสินใจแย่ลง (ที่มา: NIAAA)

การไปพบแพทย์เพื่อประเมินคืออะไร?

การประเมินคือการไปพบแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ เพื่อพูดคุย ซักประวัติ และตรวจร่างกายถ้าจำเป็น แพทย์จะดูว่าปัญหารุนแรงแค่ไหน มีความเสี่ยงอะไร และควรรักษาแบบไหน ไปประเมินแล้วไม่จำเป็นต้องเข้าพักรักษา

สำหรับแอลกอฮอล์ แพทย์ใช้อาการ 11 ข้อนี้ดูว่าเป็นภาวะติดสุราหรือไม่ โดยถามย้อนไป 1 ปีที่ผ่านมา (ที่มา: NIAAA)

  1. ดื่มมากกว่าหรือนานกว่าที่ตั้งใจ
  2. อยากลดหรือเลิกหลายครั้ง แต่ทำไม่ได้
  3. ใช้เวลามากกับการดื่ม หรือการสร่างเมา
  4. อยากดื่มมากจนคิดเรื่องอื่นไม่ได้
  5. การดื่มทำให้มีปัญหาเรื่องงาน การเรียน หรือการดูแลบ้าน
  6. ดื่มต่อ ทั้งที่ทำให้มีปัญหากับครอบครัวหรือเพื่อน
  7. เลิกทำกิจกรรมที่เคยชอบ เพื่อจะได้ดื่ม
  8. ดื่มแล้วทำสิ่งเสี่ยงอันตรายหลายครั้ง เช่น ขับรถ ว่ายน้ำ ใช้เครื่องจักร
  9. ดื่มต่อ ทั้งที่ทำให้ซึมเศร้า วิตกกังวล หรือโรคอื่นแย่ลง หรือเคยดื่มจนจำเหตุการณ์ไม่ได้
  10. ต้องดื่มมากขึ้นจึงจะรู้สึกเท่าเดิม
  11. มีอาการถอนเมื่อแอลกอฮอล์หมดฤทธิ์ เช่น นอนไม่หลับ มือสั่น กระสับกระส่าย คลื่นไส้ เหงื่อออก ใจสั่น

ถ้ามี 2 ข้อขึ้นไป ถือว่ามีภาวะนี้ แล้วแบ่งความรุนแรงเป็น 3 ระดับ คือ 2 ถึง 3 ข้อ ระดับเล็กน้อย 4 ถึง 5 ข้อ ระดับปานกลาง และ 6 ข้อขึ้นไป ระดับรุนแรง

ภาวะนี้ไม่ใช่นิสัยเสีย แต่เป็นโรคที่พบบ่อย และคนส่วนใหญ่ที่เป็น หายหรือดีขึ้นชัดเจน (ที่มา: NIAAA)

ก่อนเลือกสถานบำบัด ครอบครัวควรถามเรื่องเหล่านี้ (ที่มา: NIAAA)

  • รักษาด้วยวิธีไหนบ้าง มียาไหม ดูแลสุขภาพจิตไปด้วยไหม
  • ปรับการรักษาให้เหมาะกับแต่ละคนไหม
  • ผู้รับการรักษาต้องทำอะไรบ้าง
  • วัดผลการรักษาอย่างไร
  • ถ้ากลับไปใช้ซ้ำ จะดูแลต่ออย่างไร

ดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ ทางเลือกการบำบัด

ทำไมห้ามท้าให้เลิกดื่มทันที?

คนที่ติดสุราแล้ว ร่างกายจะปรับตัวจนขาดแอลกอฮอล์ไม่ได้ ถ้าหยุดดื่มทันที อาจเกิดอาการถอนที่อันตราย (ที่มา: NHS ระบบสาธารณสุขของสหราชอาณาจักร) อาการถอนเริ่มภายใน 6 ถึง 12 ชั่วโมงหลังดื่มแก้วสุดท้าย และมักเป็นอยู่ 3 ถึง 7 วัน

อาการที่พบได้ ได้แก่ วิตกกังวล นอนไม่หลับ คลื่นไส้ อาเจียน ใจสั่น เหงื่อออก มือสั่น เห็นภาพหลอน ได้ยินเสียงที่ไม่มีจริง สับสน และชัก

ควรพบแพทย์ก่อนเลิกดื่ม และต้องไปห้องฉุกเฉินทันทีถ้ามีอาการเหล่านี้

  • ตัวสั่นจนเห็นได้ชัด
  • กระสับกระส่ายหรือหงุดหงิดผิดปกติ
  • สับสน เช่น ไม่รู้ว่าวันนี้วันอะไร
  • เห็นภาพหรือได้ยินเสียงที่ไม่มีจริง
  • ชัก

แพทย์มียาที่ช่วยให้การถอนปลอดภัยขึ้นและทรมานน้อยลง ที่เดอะ วอร์ม รีแฮบ การถอนพิษ ดูแลโดยแพทย์ ติดตามอาการใกล้ชิด และใช้ยาช่วยตามความเหมาะสม

ส่วนการดื่มหรือใช้สารเสพติดเกินขนาด เช่น หมดสติ ปลุกไม่ตื่น หายใจช้าหรือหายใจเป็นช่วง ๆ หรือชัก ต้องเรียกรถพยาบาลทันที มีข้อเดียวก็เรียกได้เลย ดูอาการทั้งหมดได้ที่ NIAAA

ถ้าเขายังไม่ยอม ครอบครัวทำอะไรต่อได้?

การปฏิเสธครั้งแรกไม่ได้แปลว่าจะปฏิเสธตลอดไป ในงานวิจัยข้างต้น ผลลัพธ์มาจากการพบนักบำบัดหลายครั้ง ไม่ใช่การคุยครั้งเดียว ระหว่างนี้ครอบครัวทำเรื่องเหล่านี้ได้

  • หยุดคุยเมื่อเริ่มทะเลาะ แล้วค่อยคุยใหม่ตอนที่ทั้งสองฝ่ายใจเย็นลง
  • ไม่ขู่ในสิ่งที่ไม่ได้ตั้งใจทำจริง ไม่ยึดเอกสาร ไม่ขังในห้อง และไม่จับตัวไปรักษาเอง เพราะเสี่ยงเกิดความรุนแรง
  • ดูแลตัวเอง ถ้าเริ่มซึมเศร้าหรือวิตกกังวล ควรไปพบผู้เชี่ยวชาญ (ที่มา: NIAAA)
  • โทรปรึกษา สายด่วนบำบัดยาเสพติด 1165 ของกรมการแพทย์ เปิดตลอด 24 ชั่วโมง ไม่เสียค่าใช้จ่าย ครอบครัวโทรเองได้ แม้ผู้ใช้สารเสพติดยังไม่ยอมรักษา

ถ้ามีการขู่หรือทำร้ายร่างกาย ให้ออกไปอยู่ที่ปลอดภัยก่อน แล้วค่อยโทรขอความช่วยเหลือ

เดอะ วอร์ม รีแฮบมี โปรแกรมครอบครัวบำบัด ซึ่งจัดไปพร้อมกับการรักษาของผู้รับบริการ ครอบครัวสามารถ ติดต่อทีมงาน เพื่อถามเรื่องการพบแพทย์ครั้งแรกได้

การรับรองและพันธมิตร

มาตรฐานที่ไว้วางใจได้

เดอะ วอร์ม รีแฮบ ได้รับการรับรองจากกระทรวงสาธารณสุขและมาตรฐาน SHA Plus พร้อมเป็นพันธมิตรกับ Recovery.com และ Thailand Recovery

ตราสัญลักษณ์กระทรวงสาธารณสุข ประเทศไทย ตราสัญลักษณ์ SHA Plus จาก Amazing Thailand Safety and Health Administration
พันธมิตร
โทรหาเรา แชทกับเรา