กลับไปบทความทั้งหมด

The Warmth Journal

ความรู้สึกผิดของพ่อแม่ เมื่อลูกมีปัญหาการใช้สารเสพติด

ภาพสีน้ำ มือของผู้สูงวัยประคองถ้วยชาร้อน อีกฝั่งโต๊ะมีมือของผู้ใหญ่ที่อายุน้อยกว่าวางอยู่

พ่อแม่หลายคนรู้สึกผิดและอับอายเมื่อลูกติดเหล้าหรือมีปัญหาการใช้สารเสพติด แต่การเสพติดไม่ได้เกิดจากเรื่องเดียว ความเสี่ยงราว 40 ถึง 60% มาจากพันธุกรรม ส่วนที่เหลือมาจากหลายเรื่องรวมกัน และการเลี้ยงดูเป็นแค่เรื่องหนึ่งในนั้น พ่อแม่ขอความช่วยเหลือให้ตัวเองได้ แม้ลูกยังไม่ยอมรักษา

บทความนี้เขียนสำหรับพ่อแม่ที่ลูกเป็นผู้ใหญ่แล้ว ถ้าลูกอายุต่ำกว่า 18 ปี ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านเด็กและวัยรุ่น เพราะวิธีดูแลต่างกัน

งานวิจัยพบอะไรเกี่ยวกับพ่อแม่ที่ลูกมีปัญหาสารเสพติด?

งานวิจัยในสวีเดนสอบถามพ่อแม่ 687 คน ที่ลูกเป็นผู้ใหญ่และมีปัญหายาเสพติด (ที่มา: Richert, Johnson และ Svensson, Journal of Family Issues) พ่อแม่ส่วนใหญ่บอกว่าความสัมพันธ์ ชีวิตสังคม และสุขภาพจิตของตัวเองได้รับผลกระทบมาก หลายคนรู้สึกหมดหนทาง เศร้า รู้สึกผิด และอับอายมาก หลายคนมีปัญหาเรื่องเงินและการทำงาน

ผลยังพบว่า พ่อได้รับผลกระทบน้อยกว่าแม่ ยิ่งลูกมีปัญหาหนัก พ่อแม่ยิ่งได้รับผลกระทบมาก และหลายคนหาคนช่วยได้ยาก ทั้งสำหรับลูกและสำหรับตัวเอง ผู้วิจัยสรุปว่าพ่อแม่กลุ่มนี้ต้องการความช่วยเหลือมากขึ้น

งานนี้มีข้อจำกัด พ่อแม่ที่ตอบมาจากกลุ่มครอบครัว ศูนย์บำบัด และกลุ่มออนไลน์ แล้วกรอกแบบสอบถามเอง ผลจึงอาจไม่ตรงกับพ่อแม่ไทยทุกคน งานนี้ไม่ได้ศึกษาด้วยว่าการเลี้ยงดูเป็นสาเหตุให้ลูกใช้สารเสพติดหรือไม่

การเสพติดเกิดจากอะไร?

การเสพติดเป็นโรคเรื้อรังที่กลับมาเป็นซ้ำได้ คนที่เป็นจะอยากใช้สารเสพติดจนห้ามตัวเองไม่ได้ และใช้ต่อแม้รู้ว่าเกิดผลเสีย แพทย์ถือว่าเป็นโรคของสมอง เพราะสมองส่วนที่ควบคุมความสุข ความเครียด และการยับยั้งตัวเองทำงานเปลี่ยนไป และอาจเป็นแบบนั้นอยู่นานแม้เลิกใช้แล้ว (ที่มา: NIDA สถาบันวิจัยด้านยาเสพติดของสหรัฐฯ)

ไม่มีสาเหตุเดียวที่ทำให้คนเสพติด ปัจจัยเสี่ยงคือสิ่งที่เพิ่มโอกาสเสพติด ส่วนปัจจัยป้องกันคือสิ่งที่ลดโอกาสนั้น ยิ่งมีปัจจัยเสี่ยงมาก โอกาสเสพติดยิ่งสูง (ที่มา: NIDA)

ปัจจัยด้านร่างกายมียีน อายุ และเชื้อชาติ ความเสี่ยงราว 40 ถึง 60% มาจากยีน ตัวเลขนี้นับรวมกรณีที่สิ่งแวดล้อมไปกระตุ้นหรือปิดการทำงานของยีนด้วย วัยรุ่นและคนที่มีปัญหาสุขภาพจิตก็เสี่ยงมากกว่าคนทั่วไป

ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมคือบ้าน โรงเรียน เพื่อน และชุมชน ตัวอย่างปัจจัยเสี่ยงและปัจจัยป้องกันอยู่ในตารางนี้

ปัจจัยเสี่ยงปัจจัยป้องกัน
ก้าวร้าวตั้งแต่เด็กควบคุมตัวเองได้ดี
พ่อแม่ไม่ค่อยได้ดูแลพ่อแม่คอยดูแลและให้กำลังใจ
ปฏิเสธเพื่อนไม่เป็นมีความสัมพันธ์ที่ดี
เคยลองใช้ยาเสพติดเรียนดี
หายาได้ง่ายในโรงเรียนโรงเรียนมีนโยบายต่อต้านยาเสพติด
ชุมชนยากจนชุมชนมีแหล่งช่วยเหลือ

ตารางนี้ชี้ว่าการเลี้ยงดูมีผลจริง แต่เป็นแค่เรื่องหนึ่งในหลายเรื่อง ลูกที่ได้รับการดูแลดีก็อาจเสพติดได้จากเรื่องอื่น การโทษว่าเป็นเพราะเลี้ยงลูกไม่ดีอย่างเดียว จึงไม่ตรงกับข้อมูลที่มี

การเสพติดเป็นโรคเรื้อรัง หมายความว่าอย่างไร?

โรคเรื้อรังคือโรคที่ต้องดูแลต่อเนื่องเป็นเวลานาน รักษาครั้งเดียวไม่หาย ตัวอย่างที่ชัดคือการติดสุรา ซึ่งไม่ใช่นิสัยเสียหรือการเลือกเอง แต่เป็นโรคที่พบบ่อยและเกิดกับใครก็ได้ (ที่มา: NIAAA หน่วยงานด้านแอลกอฮอล์ของสหรัฐฯ)

เรื่องนี้สำคัญกับพ่อแม่ 2 ข้อ (ที่มา: NIAAA)

ข้อแรก การกลับไปใช้ซ้ำเป็นเรื่องปกติ น้อยคนที่รักษาครั้งเดียวแล้วไม่กลับไปดื่มหรือใช้อีกเลย การกลับไปใช้ซ้ำก็เหมือนเบาหวานหรือหอบหืดที่กำเริบ เป็นอุปสรรคชั่วคราว ไม่ใช่ความล้มเหลว คนมักกลับไปใช้ตอนเครียด หรือตอนเจอคนและสถานที่ที่เคยใช้ด้วยกัน อ่านเพิ่มเติมเรื่อง ตัวกระตุ้นในการฟื้นฟูจากการเสพติด

ข้อที่สอง คนส่วนใหญ่ดีขึ้น การรักษาที่ได้ผลมีอยู่จริง และคนที่ติดสุราส่วนใหญ่หายหรือดีขึ้นชัดเจน การไปพบแพทย์ต่อเนื่องช่วยให้ปรับการรักษาได้ตลอด

ลูกเป็นคนรับผิดชอบหลักในการรักษาตัวเอง พ่อแม่ช่วยได้มาก แต่ไม่ได้เป็นคนกำหนดว่าผลการรักษาจะออกมาอย่างไร (ที่มา: NIAAA)

พ่อแม่ช่วยลูกที่เป็นผู้ใหญ่แล้วได้อย่างไร?

ครอบครัวช่วยได้จริง และมีวิธีที่ผ่านการวิจัยแล้ว 3 วิธี

  1. ครอบครัวบำบัด คือการบำบัดที่ให้ครอบครัวเข้าร่วมด้วย ช่วยซ่อมความสัมพันธ์ และงานวิจัยพบว่าช่วยให้เลิกดื่มได้ต่อเนื่องมากกว่าการบำบัดคนเดียว (ที่มา: NIAAA)
  2. CRAFT คือโปรแกรมที่สอนครอบครัวให้พูดเชิงบวก และให้รางวัลตอนที่ลูกไม่ได้ใช้สารเสพติด งานวิจัย 4 ชิ้นพบว่า ผู้ใช้สารเสพติดที่เคยปฏิเสธการรักษา ประมาณ 2 ใน 3 ยอมเข้ารักษา หลังครอบครัวเข้าโปรแกรม 4 ถึง 6 ครั้ง และครอบครัวเองก็สุขภาพดีขึ้น (ที่มา: Roozen และคณะ, 2010)
  3. ไม่เอื้อให้ใช้ต่อ การเอื้อให้ใช้ต่อคือสิ่งที่ครอบครัวทำเพราะอยากช่วย แต่กลับทำให้ลูกใช้สารเสพติดต่อได้ง่ายขึ้น CRAFT สอนให้แยกการช่วยเหลือออกจากการเอื้อให้ใช้ต่อ (ที่มา: Meyers และคณะ) อ่านเพิ่มเติมได้ที่ การตั้งขอบเขตกับคนในครอบครัวที่มีปัญหาสารเสพติด

ถ้าลูกขอเงินหรือขอมาอยู่ด้วย และไม่ใช่เหตุฉุกเฉิน พ่อแม่ขอเวลาคิด หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนตอบได้ แต่ไม่ควรเอาเรื่องที่เกี่ยวกับความปลอดภัยมาต่อรอง เช่น อาหาร ที่พัก หรือการพาไปโรงพยาบาลตอนฉุกเฉิน

พ่อแม่ขอความช่วยเหลือให้ตัวเองได้ที่ไหน?

พ่อแม่ที่เริ่มซึมเศร้าหรือวิตกกังวล ควรไปพบผู้เชี่ยวชาญเพื่อดูแลตัวเอง (ที่มา: NIAAA) ในสหราชอาณาจักร แนวทางการรักษาระดับประเทศก็กำหนดให้แพทย์และทีมรักษาดูแลครอบครัวด้วย โดยประเมินสุขภาพจิตและชีวิตประจำวันของคนในครอบครัวผู้ใช้สารเสพติด (ที่มา: NICE หน่วยงานที่ออกแนวทางการรักษาของสหราชอาณาจักร)

ช่องทางในประเทศไทย

  • สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิต เปิดตลอด 24 ชั่วโมง ใช้ปรึกษาเรื่องความเครียด ความรู้สึกผิด และความทุกข์ใจของพ่อแม่เอง
  • สายด่วนบำบัดยาเสพติด 1165 ของกรมการแพทย์ เปิดตลอด 24 ชั่วโมง ทั่วประเทศ ไม่เสียค่าใช้จ่าย เจ้าหน้าที่ประเมินอาการเบื้องต้นและแนะนำโรงพยาบาลใกล้บ้าน พ่อแม่โทรเองได้ แม้ลูกยังไม่ยอมรักษา
  • แพทย์หรือนักจิตวิทยา ที่โรงพยาบาลใกล้บ้าน ถ้านอนไม่หลับ ไม่อยากเจอใคร หรือทำงานไม่ไหวติดต่อกันหลายสัปดาห์

เดอะ วอร์ม รีแฮบมี โปรแกรมครอบครัวบำบัด ซึ่งจัดไปพร้อมกับการรักษาของผู้รับบริการ แต่ละครอบครัวได้รับคำปรึกษาอย่างน้อย 2 ครั้ง นักจิตวิทยาจะทำความเข้าใจความสัมพันธ์ในบ้าน แล้วตั้งเป้าหมายร่วมกับครอบครัว เนื้อหาครอบคลุมสัญญาณเตือนของการกลับไปใช้ซ้ำ บทบาทและขอบเขตของแต่ละคน และการพูดคุยกันด้วยความเข้าใจ ถ้าลูกยังไม่ได้รักษากับเรา ก็ สอบถามทางเลือกที่เหมาะกับครอบครัว ได้โดยตรง

การรับรองและพันธมิตร

มาตรฐานที่ไว้วางใจได้

เดอะ วอร์ม รีแฮบ ได้รับการรับรองจากกระทรวงสาธารณสุขและมาตรฐาน SHA Plus พร้อมเป็นพันธมิตรกับ Recovery.com และ Thailand Recovery

ตราสัญลักษณ์กระทรวงสาธารณสุข ประเทศไทย ตราสัญลักษณ์ SHA Plus จาก Amazing Thailand Safety and Health Administration
พันธมิตร
โทรหาเรา แชทกับเรา